Kavram maddesi.
Adalet
Hakkın yerli yerine konması. Külliyatta hem bireyin erdemi hem de devletin ayakta kalma şartı olarak tartışılır; iki gelenek aynı kavramı farklı yerlerden düşünür.
Karşılıkları: adl, dikaiosynê, iustitia, justice, töre
10 eser, ~MÖ 375 ile 1762 arası.
Batı geleneğinden 5, Türk-İslam geleneğinden 5.
Dönemler boyunca
- Politeia
Platon
Sokrates, Simonides'e atfedilen "herkese borçlu olunanı vermek" tanımını sınar ve adaleti ruhun ve şehrin her parçasının kendi işini yapması olarak yeniden kurar.
yaklaşık MÖ 375 - Nikomakhos'a Etik
Aristoteles
Beşinci kitap adaleti erdemlerin en tamı sayar; dağıtıcı adalet ile düzeltici adaleti birbirinden ayırır.
yaklaşık MÖ 340 - 942–943el-Medînetü'l-Fâzıla
Ebû Nasr el-Fârâbî
Fârâbî, Platon'un düzen fikrini organları yardımlaşan sağlıklı bir beden benzetmesiyle yeniden kurar; erdemli şehrin ölçüsü bu uyumdur.
- 1069–1070Kutadgu Bilig
Yusuf Has Hâcib
Eserin hükümdarı Küntogdı adaleti temsil eder; iyi yönetim adaletin akılla, kanaatle ve akıbet bilinciyle dengelenmesidir.
- yaklaşık 1091Siyasetnâme
Nizâmülmülk
Nizâmülmülk adaleti devletin sürekliliğinin şartı sayar ve hükümdardan kadıları ve memurları denetlemesini ister.
- Summa Theologica
Thomas Aquinas
Thomas adaleti herkese hakkını vermeye yönelik sabit ve sürekli bir irade olarak tanımlar ve onu doğal hukukla ilişkilendirir.
1265–1274 - 1377Mukaddime
İbn Haldûn
İbn Haldûn zulmün umrânın harabına yol açtığını savunur; adaletsizlik devletin çözülmesini hızlandırır.
- 1565Ahlâk-ı Alâî
Kınalızâde Ali Efendi
Kınalızâde adaleti devlet, şeriat, ordu, hazine ve halkın birbirini taşıdığı bir daire olarak tarif eder.
- Leviathan
Thomas Hobbes
Hobbes'a göre sözleşmeden önce adil ya da adaletsiz yoktur; adalet, yapılmış sözleşmelere bağlı kalmaktır.
1651 - Toplum Sözleşmesi
Jean-Jacques Rousseau
Rousseau adaleti, herkesin eşit biçimde bağlandığı genel iradeye dayanan yasalarda arar.
1762



