Adaletin izi

Tartışmanın başladığı yer: adalet nedir?

Platon, ~MÖ 375

Batı siyaset felsefesinin temel metni. Adaletin ne olduğunu sorgulayan diyalog, ideal devleti ve filozof yöneticiyi tarif eder; İslam filozoflarını da derinden etkiler.

Hükümdarın adı adalettir: Küntogdı.

Yusuf Has Hâcib, 1069–1070

İslami dönem Türk edebiyatının bilinen ilk büyük eseri. Devleti ve iyi yönetimi dört simgesel kişi arasındaki konuşmalarla anlatır; Türkçenin bir düşünce dili olarak kurulduğu metindir.

Adalet devletin sürekliliğinin şartıdır.

Nizâmülmülk, ~1091

Selçuklu vezirinin hükümdara bıraktığı yönetim kılavuzu. Devlet teşkilatını, adaleti ve memur seçimini hikâyelerle anlatır; Osmanlı'ya kadar uzanan nasihatname geleneğinin örneğidir.

Adalet dairesi: devletin parçaları birbirini taşır.

Kınalızâde Ali Efendi, 1565

Osmanlı'nın klasik dönem ahlak ve siyaset düşüncesinin özeti. Bireyin, ailenin ve devletin terbiyesini tek bir düzen içinde ele alır; 'adalet dairesi' formülünü yaygınlaştırır.

Sözleşmeden önce adalet yoktur.

Thomas Hobbes, 1651

Toplum sözleşmesi geleneğinin ilk büyük kuramı. Doğa durumunun herkesin herkese karşı savaşı olduğunu söyler ve mutlak egemenliği barışın şartı olarak temellendirir.

Adalet genel iradenin yasasında aranır.

Jean-Jacques Rousseau, 1762

Halk egemenliği fikrinin kurucu metni. Meşru bir siyasi düzenin ancak özgür insanların ortak iradesine dayanabileceğini savunur; Fransız Devrimi'ne ilham verir.