Orhun Yazıtları
Türk adını taşıyan ilk yazılı belgeler. Bir devletin çöküşünü ve yeniden kuruluşunu hükümdarın ağzından anlatır; töre, il ve millet kavramlarının en erken ifadesidir.
Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilen anıt taşlar Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. Metin, Türklerin Çin hâkimiyetine girmesini beylerin ve halkın birbirine sadakatsizliğine bağlar ve kağanın milleti yeniden toplamak için verdiği mücadeleyi anlatır. Hitap birinci tekil şahıstır: hükümdar halkına öğüt verir, hesap verir ve uyarır.
“Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, Türk milleti, ilini töreni kim bozabilecekti?”
Konular: İslam Öncesi Türk Tarihi, Türk Dili Tarihi, Egemenlik ve Meşruiyet
Metin ve çeviri
Hakem onaylı
Okuyucuda açKül Tigin yazıtı, doğu yüzü
- KT D 1
Üze kök teŋri asra yagız yer kılıntukda ekin ara kişi oglı kılınmış. Kişi oglınta üze eçüm apam Bumın Kagan İstemi Kagan olurmış.
Üstte mavi gök, altta yağız yer yaratıldığında, ikisinin arasında insanoğlu yaratılmış. İnsanoğlunun üzerine atalarım Bumın Kağan ile İstemi Kağan tahta oturmuş.
Kaynak: Kül Tigin yazıtı, 732; çeviri yazı. Çeviriler yapay zekâ desteklidir; editör ve hakem onayından geçer.
Etkisi ve bağlamı
Okuma rotalarında
- Devlet nasıl ayakta kalır?, 1. adım: Bir devletin çöküşü ve yeniden kuruluşu, hükümdarın ağzından.
Kavramlar
10 eserde izi var
Kağan, devletin çöküşünü beylerin ve halkın birbirine sadakatsizliğine bağlar; il ve töre yeniden kurulur.
Künye
Tanım
- Eser adı
- Orhun Yazıtları
- Eser isim varyantları
- Göktürk Yazıtları, Kül Tigin ve Bilge Kağan Yazıtları, Orkhon Inscriptions
Telif
- Telif tarihi
- 732-735
- Telif yüzyılı
- 8. yüzyıl
- Telif yeri
- Ötüken, Orhun Vadisi (bugün Moğolistan)
- Kesinlik derecesi
- Aralık
Müellif
- Müellif
- Yollug Tigin
- Biyografi
- Bilge Kağan'ın yeğeni, Göktürk prensi. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının metnini kaleme aldığı yazıtlarda kendi ağzından belirtilir.
Dil, tercüme ve şerh
- Orijinal dili
- Türkçe: Göktürk
Sınıflandırma
- Medeniyet havzası
- Kadim Dünya › Bozkır › Göktürk
- Alan
- Tarih, Dil
- Konu
- İslam Öncesi Türk Tarihi, Türk Dili Tarihi, Egemenlik ve Meşruiyet
- Yazım biçimi
- Mensur
Külliyat ve kayıt
- Cilt
- Bize Yön Veren Metinler, Cilt I
- Kalıcı kayıt
- WTP-B1-0003
Görseldeki nüsha
- Tanık türü
- Yazıt
- Nüsha
- Kül Tigin yazıtı, Orhun Vadisi
- Kaynak
- Wikimedia Commons
- Lisans
- CC BY-SA 4.0, Vezirtonyukuk
Nüsha
- Tanık türü
- Yazıt
- Nüsha
- Kül Tigin yazıtı, Orhun Vadisi
- Yapan ya da saklayan
- Vezirtonyukuk
- Lisans
- CC BY-SA 4.0
- Kaynak
- Wikimedia Commons
Kaynaklar ve atıf
- Metin: Kül Tigin yazıtı, 732; çeviri yazı.
- Görsel: Kül Tigin yazıtı, Orhun Vadisi, Vezirtonyukuk, CC BY-SA 4.0. Wikimedia Commons
- Kayıt: Dünyaya Yön Veren Metinler veri formu, Kapadokya Üniversitesi. İlk giriş 8 Ekim 2026, yönetim onayı 2 Kasım 2026.
Bu maddeyi kaynak gösterin
Yollug Tigin, Orhun Yazıtları. WTPedia: Dünyaya Yön Veren Metinler, kalıcı kayıt WTP-B1-0003. Kapadokya Üniversitesi, 2026.
Sürüm geçmişi
| Sürüm | Tarih | İşlem | Değişiklik |
|---|---|---|---|
| 3 | 2 Kasım 2026 | Yönetim onayı, Türk Dili Tarihi komisyonu | Açıklama metni yayına alındı. |
| 2 | 21 Ekim 2026 | Editör ön incelemesi | Telif yeri ve kesinlik derecesi düzeltildi. |
| 1 | 8 Ekim 2026 | Veri girişi, Kapadokya ekibi | Kayıt metadata formundan oluşturuldu. |
Her değişiklik denetim izine kaydedilir ve geri alınabilir. Prototipte temsilî sürümler gösterilir.
Bu madde en son 2 Kasım 2026 tarihinde güncellendi. Sürüm 3. Kalıcı kayıt WTP-B1-0003.